كه مدت حكومتش چند ماه طول كشيده . مع هذا وجود « سراى سنجر ملك » خود گواه بر آن است كه زمان حكمرانى او طويل‌تر بوده . نام اين سرا در داستان خروج تارابى « 1 » ( 636 هجرى / 39 / 1238 ميلادى ) منقول است و مسلما بعد از غارت و كشتار و حريق سال 617 هجرى ( 1220 ميلادى ) سالم مانده بوده . از سخنان ذيل‌نويس تاريخ نرشخى پيداست كه سلطان در بخارا قلعه و حصار شهر را احياء كرد . اين بار موفقيتهاى محمد خوارزمشاه به اشغال بخارا و عقد پيمان اتحاد با قراختائيان و به ويژه سلطان عثمان محدود بوده است . وى از بخارا به خوارزم بازگشت . شايعهء ناپديد شدن سلطان كه موجب قيام خراسان گرديد ، نشان مىدهد كه اين عقب‌نشينى اختيارى نبوده بلكه گفتهء ابن اثير را دربارهء شكست خوارزمشاه و متحد سمرقندى وى در پيكار با قراختائيان تأييد مىكند . از ديگر سو داستان لطيفه مانند همان مورخ داير براينكه محمد خوارزمشاه با يك تن از نزديكان خويش اسير شده بوده و در نتيجهء حيلهء شخص مزبور - كه شاه را بندهء خويش معرفى كرده بود - نجات يافت چندان قابل اعتماد نيست . بطوريكه مىدانيم چنين داستان لطيفه مانندى دربارهء ملكشاه و نظام الملك نيز نقل مىكنند « 2 » . به هر تقدير محمد در بهار سال 605 هجرى / 1208 ميلادى به خوارزم

--> ( 1 ) - 128 . Schefer , « Chre omatie persane , t . II P ؛ جوينى ، مستخرجات چاپ دفرمرى ، 393 ؛ چاپ قزوينى ، I ، 87 ، 5 . ( 2 ) - حمد اللّه مستوفى قزوينى ، « تاريخ گزيده » ، مستخرجات به ترجمهء دفرمرى ، 449 - 448 ؛ چاپ براون ، متن ، 445 ، ترجمه 97 [ ؟ ] .